Dây mạng LAN là cáp đồng xoắn đôi bấm đầu RJ45, dùng để nối modem, router, máy tính, TV trong cùng một mạng LAN, tức mạng cục bộ trong nhà hoặc văn phòng. Bài viết manginternet sẽ giải thích mạng LAN là gì? Các loại cáp mạng phổ biến, khi nào nên cắm dây thay vì dùng Wifi và cách chọn dây đúng nhu cầu.
Mạng LAN là gì? Và gồm những gì trong nhà bạn
Mạng LAN (Local Area Network) là mạng cục bộ kết nối các thiết bị trong một phạm vi nhỏ như căn nhà, văn phòng hay quán cafe để chúng trao đổi dữ liệu và dùng chung đường Internet. Nếu bạn thắc mắc mạng LAN là mạng gì? so với Internet, hãy hình dung Internet là mạng diện rộng nối cả thế giới, còn mạng LAN là mạng nội bộ của riêng nhà bạn, với modem là cửa ngõ nối hai mạng lại với nhau.
Trong một gia đình điển hình, điện thoại, laptop, smart TV, camera và máy in đều nằm chung một mạng LAN do modem tạo ra. Thiết bị có thể vào mạng theo hai cách: cắm dây mạng LAN vào cổng Ethernet (LAN có dây) hoặc bắt sóng Wifi (LAN không dây, còn gọi là WLAN). Vì cùng một mạng, máy tính cắm dây vẫn in được ra chiếc máy in đang dùng Wifi.
Cáp quang và dây LAN làm hai việc khác nhau. Cáp quang đưa Internet từ ngoài đường vào tới modem quang trong nhà, còn dây mạng LAN chỉ đi từ modem tới từng thiết bị bên trong. Đường cáp quang nhanh đến đâu, đoạn dây LAN cuối cùng mà kém thì thiết bị vẫn chỉ nhận được phần tốc độ sợi dây đó cho phép.
Các loại cáp mạng phổ biến hiện nay
Các loại cáp mạng thường được chia theo ba cách: theo vật liệu truyền dẫn, theo chuẩn Cat và theo lớp chống nhiễu. Trong nhà ở, sợi dây bạn cầm trên tay gần như luôn là cáp xoắn đôi, nên phần cần hiểu kỹ nhất là các chuẩn Cat.
Cáp xoắn đôi, cáp đồng trục và cáp quang
| Loại cáp | Truyền tín hiệu bằng | Dùng phổ biến cho | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cáp xoắn đôi (dây mạng LAN) | Tín hiệu điện qua 4 cặp lõi đồng | Nối modem, router, máy tính, TV, camera IP | Mỗi đoạn tối đa khoảng 100 m |
| Cáp đồng trục | Tín hiệu điện qua một lõi đồng ở giữa, có lớp bọc kim | Truyền hình cáp, camera analog | Hiện ít dùng cho mạng máy tính gia đình |
| Cáp quang | Ánh sáng qua sợi thủy tinh | Đường Internet từ nhà mạng vào nhà, kết nối khoảng cách xa | Không bị nhiễu điện từ, cần thiết bị chuyển đổi ở hai đầu |
Các chuẩn Cat5e, Cat6, Cat6a, Cat7
Chữ Cat (Category) cho biết dây chịu được băng thông tần số bao nhiêu, từ đó quyết định tốc độ tối đa và cự ly giữ được tốc độ đó. Theo bộ tiêu chuẩn cáp viễn thông ANSI/TIA-568, một kênh cáp xoắn đôi tính cả dây nối không nên dài quá 100 m.
| Chuẩn cáp | Băng thông | Tốc độ tối đa | Cự ly giữ tốc độ đó | Hợp với ai |
|---|---|---|---|---|
| Cat5e | 100 MHz | 1 Gbps | 100 m | Dây nối ngắn, nhu cầu lướt web, xem phim, làm việc |
| Cat6 | 250 MHz | 10 Gbps (1 Gbps ở 100 m) | Khoảng 55 m cho 10 Gbps | Đa số gia đình, game thủ, đi dây mới |
| Cat6a | 500 MHz | 10 Gbps | 100 m | Nhà đi dây âm tường muốn dùng lâu, văn phòng |
| Cat7 | 600 MHz | 10 Gbps | 100 m | Nơi nhiễu điện từ mạnh, phòng máy chủ |
| Cat8 | 2000 MHz | 25-40 Gbps | Khoảng 30 m | Trung tâm dữ liệu, gần như không cần cho nhà ở |
Cat5e vẫn chạy đủ 1 Gbps, nên nếu nhà bạn đã có dây mạng LAN Cat5e còn tốt thì chưa cần vội thay. Cat6 nhỉnh hơn ở khả năng chống xuyên âm và có dư địa cho thiết bị đời mới có cổng 2,5 Gbps trở lên. Dây ghi “Cat5” không có chữ e là chuẩn cũ, chỉ nên dùng cho kết nối 100 Mbps.
Còn Cat7 và Cat8 thường không đáng tiền cho nhà ở. Cat7 có lớp chống nhiễu bọc riêng từng cặp, nhưng tốc độ vẫn là 10 Gbps như Cat6a, thiết kế gốc dùng đầu GG45 hoặc TERA thay vì RJ45, và lớp chống nhiễu chỉ phát huy khi được nối đất đúng cách, điều mà thiết bị gia đình hiếm khi có.
UTP, FTP và STP khác nhau ở lớp chống nhiễu
- UTP không có lớp chống nhiễu, rẻ và phổ biến nhất, đủ dùng cho nhà ở và văn phòng thông thường.
- FTP có một lớp lá nhôm bọc chung các cặp lõi, hợp khi dây buộc phải đi gần thiết bị điện.
- STP hoặc S/FTP bọc chống nhiễu cho từng cặp, thường dùng ở nhà xưởng hay phòng máy chủ.
Dây LAN và Wifi: khi nào nên cắm dây
Hãy cắm dây mạng LAN cho thiết bị đứng yên và cần ổn định như máy tính bàn, smart TV, máy chơi game, còn Wifi dành cho điện thoại, laptop và những thiết bị hay di chuyển.
| Tiêu chí | Dây mạng LAN | Wifi |
|---|---|---|
| Độ ổn định | Cao, ít bị ảnh hưởng bởi tường hay thiết bị khác | Thay đổi theo khoảng cách, vật cản và nhiễu sóng |
| Độ trễ | Thấp và đều | Dễ dao động khi nhiều thiết bị cùng dùng |
| Tốc độ thực tế | Phụ thuộc chuẩn cáp và cổng mạng | Phụ thuộc chuẩn Wifi, khoảng cách và vị trí đặt bộ phát |
| Di chuyển | Cố định một chỗ | Tự do trong vùng phủ sóng |
| Lắp đặt | Cần đi dây, có thể phải luồn ống | Gần như không cần lắp đặt |
Dùng dây LAN để phủ Wifi tốt hơn
Cụm từ dây LAN Wifi thường được hiểu là sợi dây nối modem với một bộ phát Wifi khác hoặc các nút mesh. Bản thân dây mạng LAN không phát sóng, nhưng đây là cách tốt nhất để mang đường truyền ổn định tới điểm phát đặt xa modem. Cách nối cơ bản như sau:
- Đặt bộ phát Wifi thứ hai ở khu vực sóng yếu, gần ổ điện và ở vị trí thoáng.
- Cắm một đầu dây mạng LAN vào cổng LAN của modem, đầu kia vào cổng WAN (thường ghi Internet) của bộ phát.
- Vào trang quản lý bộ phát, chọn chế độ Access Point hoặc Bridge nếu có, để không tạo ra hai lớp mạng tách biệt.
- Đặt tên Wifi và mật khẩu, rồi đi qua các phòng để kiểm tra sóng và đo tốc độ.
Tùy hãng, ở chế độ Access Point một số thiết bị yêu cầu cắm vào cổng LAN thay vì WAN, nên bạn xem thêm hướng dẫn đi kèm. Với hệ thống mesh Wifi 6, nối các nút bằng dây (backhaul có dây) thường cho tốc độ ổn định hơn hẳn so với để chúng kết nối qua sóng, nhất là ở nhà ống nhiều tầng có sàn bê tông.
Chọn dây mạng LAN theo nhu cầu
Với phần lớn gia đình, dây mạng LAN Cat6 lõi đồng nguyên chất là điểm cân bằng giữa chi phí, độ bền và khả năng nâng cấp. Bảng dưới đây giúp bạn chọn nhanh theo tình huống.
| Tình huống | Loại nên chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Căn hộ nhỏ, nối modem tới máy tính hoặc TV dưới 10 m | Cat6 bấm sẵn (Cat5e vẫn đủ nếu đã có) | Dây bấm sẵn ít lỗi hơn tự bấm |
| Nhà nhiều tầng, đi dây âm tường | Cat6 hoặc Cat6a lõi đặc, đồng nguyên chất | Đi trong ống luồn, chừa dây dư hai đầu |
| Nối bộ phát Wifi, nút mesh | Cat6 | Dây mạng LAN là đường truyền chính cho cả tầng |
| Camera IP, bộ phát gắn trần dùng PoE | Cat6 lõi đồng nguyên chất | Tránh dây CCA vì dễ nóng và sụt áp |
| Kéo dây ra sân, cổng | Cáp ngoài trời vỏ PE | Dây vỏ PVC phơi nắng sẽ giòn, nứt |
Dấu hiệu dây mạng LAN đang yếu
Dấu hiệu rõ nhất là tốc độ khi cắm dây mạng LAN cứ dừng quanh 90-95 Mbps dù đường truyền nhà bạn cao hơn nhiều. Đây gần như là giới hạn thực tế của kết nối 100 Mbps, cho thấy máy tính và modem chỉ bắt tay nhau ở mức 100 Mbps thay vì 1 Gbps. Kết nối Gigabit cần đủ cả 4 cặp lõi, nên chỉ một cặp bị đứt, bấm lệch hay dây là chuẩn Cat5 cũ là tốc độ tự tụt xuống mà không báo lỗi gì.
Trên Windows 11, bạn vào Cài đặt, chọn Mạng và Internet, chọn Ethernet rồi xem dòng tốc độ liên kết. Hiển thị 1000/1000 (Mbps) là đang chạy Gigabit, còn 100/100 thì nên kiểm tra theo bảng dưới.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tốc độ cắm dây kẹt quanh 90-95 Mbps | Dây Cat5 cũ, đứt một cặp lõi, bấm sai thứ tự, cổng chỉ hỗ trợ 100 Mbps | Thử dây Cat5e hoặc Cat6 khác, bấm lại đầu |
| Mạng lúc có lúc mất khi chạm vào dây | Đầu RJ45 lỏng, gãy lẫy giữ, chân tiếp xúc bị oxy hóa | Cắm lại tới khi nghe tiếng tách, thay đầu bấm |
| Chập chờn khi bật điều hòa, máy bơm | Dây chạy song song sát dây điện | Tách đường đi dây, cân nhắc dây FTP |
| Dây dài, tốc độ thấp hơn kỳ vọng | Vượt 100 m, lõi nhôm mạ đồng, dây bị gập | Rút ngắn đoạn dây hoặc đặt thêm switch |
Để khoanh vùng, hãy thử cùng sợi dây mạng LAN với một máy khác, rồi thử máy đó với một sợi dây khác. Lỗi đi theo dây thì thay dây, lỗi đi theo máy thì kiểm tra card mạng hoặc driver. Nếu dây và tốc độ liên kết đều ổn mà tốc độ đo được vẫn thấp, vấn đề nhiều khả năng nằm ở modem, vị trí bộ phát hoặc gói cước không còn hợp với số người dùng trong nhà.
Dây ổn rồi mà mạng vẫn chưa như ý?
Khi đã thay dây và kiểm tra tốc độ liên kết mà đường truyền vẫn chậm, chúng tôi có thể cùng bạn rà lại số thiết bị, diện tích nhà và thói quen sử dụng để xem gói Internet hiện tại còn phù hợp hay không.
Cách bấm đầu dây mạng LAN theo chuẩn T568B
Để bấm đầu dây mạng LAN, bạn xếp 8 lõi theo thứ tự T568B, cắt bằng, đẩy hết vào đầu RJ45 rồi bấm dứt khoát bằng kìm chuyên dụng. Chỗ hay sai nhất là chân 4 và chân 6: nhiều hướng dẫn ghi nhầm khiến dây vẫn sáng đèn nhưng chỉ chạy được 100 Mbps.
| Chân | Chuẩn T568B (phổ biến) | Chuẩn T568A |
|---|---|---|
| 1 | Trắng cam | Trắng xanh lá |
| 2 | Cam | Xanh lá |
| 3 | Trắng xanh lá | Trắng cam |
| 4 | Xanh dương | Xanh dương |
| 5 | Trắng xanh dương | Trắng xanh dương |
| 6 | Xanh lá | Cam |
| 7 | Trắng nâu | Trắng nâu |
| 8 | Nâu | Nâu |
- Tuốt lớp vỏ ngoài khoảng 2-3 cm, không cứa vào lớp nhựa của từng lõi.
- Gỡ xoắn 4 cặp, vuốt thẳng từng lõi rồi xếp sát nhau theo thứ tự T568B.
- Cắt bằng đầu các lõi, giữ lại khoảng 1,2-1,5 cm để phần gỡ xoắn ngắn nhất có thể.
- Đẩy 8 lõi vào đầu RJ45 với lẫy giữ quay xuống, kiểm tra mọi lõi đã chạm sát đáy và lớp vỏ ngoài nằm trong đầu.
- Đặt vào kìm và bấm một lần dứt khoát.
- Làm tương tự ở đầu còn lại, rồi dùng máy test kiểm tra 8 đèn sáng lần lượt ở cả hai bên.
Hai đầu dây mạng LAN nên bấm cùng chuẩn T568B để tạo dây thẳng, loại dùng cho gần như mọi kết nối trong nhà. Card mạng và router hiện nay hầu hết tự nhận chiều tín hiệu, nên bạn không cần làm dây chéo như trước. Đầu RJ45 cho dây Cat6 lõi to thường là loại riêng, bạn nên mua đúng loại để tránh lõi không chạm chân.
Câu hỏi thường gặp về dây mạng LAN
Mạng LAN và Wifi có phải là một không?
Không hẳn. Mạng LAN là mạng cục bộ trong nhà hoặc văn phòng, còn Wifi là một cách kết nối không dây vào mạng LAN đó. Thiết bị cắm dây mạng LAN và thiết bị dùng Wifi vẫn cùng nằm trong một mạng nếu cùng nối về một modem.
Dây LAN có phát được Wifi không?
Không. Dây mạng LAN chỉ truyền dữ liệu bằng tín hiệu điện. Muốn có sóng ở khu vực xa modem, bạn dùng dây để nối tới một bộ phát Wifi hoặc nút mesh đặt tại đó.
Dây mạng LAN dài tối đa bao nhiêu mét?
Một đoạn dây mạng LAN không nên vượt quá 100 m, thường tính là 90 m dây cố định cộng tối đa 10 m dây nối hai đầu. Cần xa hơn, bạn đặt thêm switch ở giữa hoặc chuyển sang cáp quang.
Dây Cat6 cắm vào thiết bị chỉ hỗ trợ Cat5e có được không?
Được. Các chuẩn dây mạng LAN dùng chung đầu RJ45 và tương thích ngược, thiết bị sẽ chạy ở mức tốc độ cao nhất mà cổng mạng của nó hỗ trợ.
Cắm dây mạng khi chơi game có giảm ping không?
Cắm dây giúp ping ổn định, ít giật lag đột ngột do nhiễu sóng hay vật cản như khi dùng Wifi. Mức ping trung bình vẫn chủ yếu do khoảng cách tới máy chủ game và chất lượng đường truyền quyết định.
Khi chọn dây mạng LAN, bạn chỉ cần nhớ thứ tự ưu tiên: lõi đồng nguyên chất trước, chuẩn Cat6 sau, rồi mới tới thương hiệu. Dùng dây cho thiết bị đứng yên và cho các điểm phát Wifi ở xa modem, để Wifi lo phần di chuyển. Sau khi lắp, hãy dành một phút xem tốc độ liên kết có đạt 1000 Mbps hay không, đó là cách đơn giản nhất để biết sợi dây đang làm đúng việc của nó.
