Bạn có bao giờ thắc mắc những cột ăng ten cao trên nóc nhà hoặc công trình xung quanh dùng để làm gì? Trạm BTS là gì có thể hiểu đơn giản là trạm thu phát sóng di động, giúp kết nối điện thoại với mạng viễn thông để gọi điện, nhắn tin và truy cập 4G, 5G. Bài viết này Mạng Internet sẽ giúp bạn hiểu rõ cấu tạo, cách hoạt động, mức độ an toàn và cả lý do vì sao có lúc đứng gần trạm nhưng tín hiệu vẫn yếu.
Trạm BTS là gì trong hệ thống mạng di động?
Trạm BTS là viết tắt của Base Transceiver Station, tiếng Việt gọi là trạm thu phát sóng di động. Đây là thiết bị phát và nhận tín hiệu vô tuyến giữa điện thoại của người dùng với mạng lõi của nhà mạng, rồi chuyển tiếp cuộc gọi, tin nhắn và dữ liệu đi tiếp trong hệ thống viễn thông.
Mỗi trạm phụ trách phủ sóng cho một vùng địa lý nhất định, gọi là ô hay cell. Các ô này ghép lại với nhau theo dạng tổ ong để không tạo ra vùng lõm sóng. Khi bạn di chuyển từ ô này sang ô khác, hệ thống tự động chuyển giao kết nối sang trạm kế tiếp mà cuộc gọi không bị ngắt. Đó là lý do bạn có thể vừa đi xe vừa nghe điện thoại mà hầu như không nhận ra mình đã đi qua bốn năm trạm khác nhau.
Một điểm quan trọng cần phân biệt: trạm BTS phục vụ mạng di động, còn internet cáp quang tại nhà đi bằng sợi quang kéo tới tận modem. Hai hạ tầng này khác nhau về bản chất, dù trên thực tế chúng bổ trợ cho nhau rất nhiều.
Về kỹ thuật, BTS là tên gọi của trạm gốc trong mạng 2G, còn các thế hệ sau có tên tương ứng là NodeB cho 3G, eNodeB cho 4G và gNodeB cho 5G. Dù kiến trúc thiết bị đã thay đổi theo từng thế hệ mạng, trong đời sống hằng ngày nhiều người vẫn quen gọi chung là trạm BTS hoặc trạm gốc. Vì vậy, bài viết sử dụng cách gọi phổ thông này để người đọc dễ theo dõi.
Cấu tạo của một trạm BTS
Nhiều người biết trạm BTS là gì nhưng hình dung nó chỉ gồm cái ăng ten nhìn thấy từ dưới đường. Nó là một tổ hợp gồm phần vô tuyến, phần nguồn điện, phần truyền dẫn và phần hạ tầng bảo vệ. Bảng dưới đây tóm tắt các khối chính và nhiệm vụ của từng khối.
| Thành phần | Nhiệm vụ chính |
| Ăng ten | Bức xạ và thu tín hiệu vô tuyến, thường chia thành ba hướng phủ để bao trọn 360 độ quanh cột |
| Bộ thu phát TRX | Truyền và nhận tín hiệu, hoạt động trên nhiều tần số khác nhau tùy cấu hình nhà mạng |
| Bộ khuếch đại công suất | Tăng công suất tín hiệu từ bộ thu phát trước khi đưa ra ăng ten |
| Bộ tổ hợp combiner | Gộp tín hiệu từ nhiều bộ thu phát để phát chung qua một ăng ten, giảm số ăng ten phải lắp |
| Bộ song công duplexer | Tách luồng phát và luồng thu để cùng dùng chung một ăng ten mà không nhiễu nhau |
| Tủ nguồn AC và DC | Nhận điện lưới hoặc máy phát, đổi ra nguồn một chiều cấp cho thiết bị viễn thông trong trạm |
| Ắc quy dự phòng | Giữ trạm chạy tiếp khi mất điện lưới, đây là lý do có nơi mất điện mà vẫn còn sóng một thời gian |
| Thiết bị truyền dẫn | Nối trạm về mạng lõi, phổ biến nhất hiện nay là cáp quang, một số vị trí khó kéo cáp thì dùng viba |
| Cột và hạ tầng phụ trợ | Cột tự đứng, cột dây co hoặc giá đỡ trên mái nhà, kèm hệ thống tiếp địa chống sét và làm mát |
Tùy thế hệ công nghệ và hãng thiết bị, cách gọi tên và cách bố trí các khối trên có thể khác nhau.
Trạm BTS hoạt động như thế nào?
Quy trình xử lý một cuộc gọi hoặc một phiên truy cập dữ liệu diễn ra theo bốn bước, chỉ trong vài phần nghìn giây.
- Điện thoại của bạn dò và bám vào trạm cho tín hiệu tốt nhất trong vùng, không nhất thiết là trạm gần nhất theo đường chim bay.
- Trạm nhận tín hiệu vô tuyến, giải điều chế và chuyển thành dữ liệu số.
- Dữ liệu đi qua đường truyền dẫn, thường là cáp quang, về bộ điều khiển và mạng lõi của nhà mạng để định tuyến tới đích.
- Chiều ngược lại đi theo đúng lộ trình đó rồi phát trở lại thiết bị của bạn.
Trong lúc bạn di chuyển, hệ thống liên tục đo chất lượng tín hiệu và thực hiện chuyển giao sang trạm mới khi cần. Mỗi trạm cũng có giới hạn về số thuê bao phục vụ đồng thời. Khi lượng người dùng trong một ô vượt ngưỡng thiết kế, tốc độ của tất cả mọi người trong ô đó đều giảm, kể cả khi vạch sóng vẫn đầy.
Các loại trạm BTS phổ biến hiện nay
Không phải trạm nào cũng là cột thép cao vài chục mét. Nhà mạng dùng nhiều cỡ trạm khác nhau để lấp vùng phủ theo mật độ người dùng.
| Loại trạm | Vị trí lắp đặt điển hình | Phù hợp với |
| Trạm macro | Cột thép tự đứng hoặc cột trên mái nhà cao tầng | Phủ diện rộng cho khu dân cư, tuyến đường, vùng nông thôn |
| Trạm micro | Cột đèn, mặt tiền tòa nhà, cột ngụy trang trong phố | Khu phố đông đúc, nơi trạm lớn bị che chắn bởi nhà cao tầng |
| Trạm pico và femto | Trong nhà, trung tâm thương mại, sân bay, tầng hầm | Xử lý điểm lõm sóng trong nhà và khu vực tập trung rất đông người |
| Trạm lưu động | Xe chuyên dụng có cột nâng và máy phát điện đi kèm | Sự kiện đông người, ứng cứu thông tin sau bão lũ hoặc sự cố |
Bán kính phủ của mỗi loại chênh nhau rất nhiều. Một trạm macro ở vùng nông thôn trống trải có thể phủ vài kilômét, nhưng cũng chính loại trạm đó đặt giữa khu phố nhiều nhà cao tầng thì vùng phục vụ thực tế co lại còn vài trăm mét. Tần số càng cao thì sóng đi càng ngắn và càng khó xuyên tường, đây là điểm mấu chốt dẫn tới phần tiếp theo.
Trạm BTS có ảnh hưởng tới sức khỏe không?
Khi tra cứu trạm BTS là gì, phần lớn người dùng thực ra đang muốn biết trạm có an toàn hay không. Đây là câu hỏi xuất hiện mỗi khi một trạm mới được dựng lên trong khu dân cư, và câu trả lời cần dựa trên quy chuẩn chứ không dựa trên cảm tính.
Tại Việt Nam, trạm gốc điện thoại di động mặt đất công cộng phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phơi nhiễm trường điện từ. Quy chuẩn đang có hiệu lực là QCVN 8:2022/BTTTT, áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2023, thay thế cho QCVN 08:2010/BTTTT trước đó. Các giới hạn phơi nhiễm được xây dựng dựa trên nền tảng tiêu chuẩn TCVN 3718-1 và tham chiếu khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới cùng Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ chống Bức xạ phi ion hóa.
Nhiều bài viết hiện vẫn dẫn quy chuẩn năm 2010 đã hết hiệu lực. Nếu bạn cần tra cứu để làm việc với chính quyền hoặc với nhà mạng, hãy dùng đúng ký hiệu bản 2022.
Về mặt thủ tục, doanh nghiệp viễn thông phải phối hợp kiểm định trạm gốc theo quy trình do Bộ chuyên ngành ban hành, gồm ba trường hợp là kiểm định lần đầu, kiểm định định kỳ và kiểm định bất thường. Trạm đạt yêu cầu mới được cấp giấy chứng nhận kiểm định. Nếu bạn nghi ngờ một trạm gần nhà không đáp ứng quy chuẩn, kênh xử lý đúng là gửi phản ánh tới Sở quản lý chuyên ngành tại địa phương để được đo kiểm, thay vì tự phỏng đoán.
Chúng tôi không đưa ra kết luận y tế thay cho cơ quan chuyên môn. Điều có thể nói chắc là mức phơi nhiễm ngoài trời của một trạm đạt kiểm định nằm dưới ngưỡng giới hạn cho phép, và ngưỡng đó do cơ quan nhà nước quy định chứ không do nhà mạng tự đặt ra.
Trạm BTS và internet cáp quang bổ trợ nhau thế nào?
Hiểu trạm BTS là gì cũng giúp bạn thấy rõ giới hạn của mạng di động. Sóng di động là tài nguyên dùng chung: cùng một ô, càng đông người dùng thì phần băng thông chia cho mỗi máy càng ít, và bạn không kiểm soát được điều đó. Ngược lại, đường cáp quang kéo tới nhà là đường riêng, tốc độ ổn định hơn theo thời gian trong ngày và ít chịu ảnh hưởng bởi tường, kính hay tầng hầm.
Nói vậy không có nghĩa là cáp quang luôn tốt hơn. Nếu bạn ở trọ ngắn hạn, di chuyển liên tục hoặc chỉ dùng điện thoại để lướt mạng cơ bản, thì gói dữ liệu di động gọn nhẹ vẫn hợp lý hơn cả về chi phí lẫn thủ tục. Một đường cố định chỉ đáng bỏ tiền khi bạn có nhu cầu ổn định lâu dài tại một địa chỉ.
Đường cố định phát huy giá trị rõ nhất trong các trường hợp sau:
- Nhà nhiều thiết bị cùng online, từ tivi, camera, máy tính tới thiết bị nhà thông minh.
- Làm việc và học trực tuyến, cần đường truyền không rớt giữa cuộc họp.
- Nhà nhiều tầng hoặc nhiều tường dày, nơi sóng di động vào tới phòng trong đã suy giảm mạnh.
- Chơi game trực tuyến hoặc phát trực tiếp, ưu tiên độ trễ thấp và ổn định.
Với những trường hợp này, một đường cáp quang kết hợp thiết bị Wifi 6 đặt đúng vị trí sẽ giải quyết được phần lớn vấn đề mà bạn từng đổ lỗi cho trạm phát sóng gần nhà.
Câu hỏi thường gặp về trạm BTS
Dưới đây là những câu hỏi thường gặp về trạm BTS, giúp bạn hiểu rõ hơn về cách hoạt động, phạm vi phủ sóng, mức độ an toàn và vai trò của trạm trong mạng di động hằng ngày.
Nhà ở sát trạm BTS có an toàn không?
Trạm đạt kiểm định phải nằm trong giới hạn phơi nhiễm của QCVN 8:2022/BTTTT. Nếu bạn còn lo ngại, hãy gửi phản ánh tới Sở quản lý chuyên ngành ở địa phương để yêu cầu đo kiểm thực tế thay vì tự đánh giá.
Một trạm BTS phủ sóng được bao xa?
Không có con số cố định. Vùng phục vụ phụ thuộc vào loại trạm, tần số, độ cao ăng ten và vật cản xung quanh, có thể từ vài trăm mét trong nội đô tới vài kilômét ở vùng trống trải.
Vì sao đầy vạch sóng mà mạng vẫn chậm?
Vạch sóng chỉ thể hiện cường độ tín hiệu, không thể hiện dung lượng còn trống của trạm. Khi số người dùng trong cùng một ô tăng cao, tốc độ chia cho mỗi thiết bị giảm dù tín hiệu vẫn mạnh.
Trạm BTS có liên quan tới internet cáp quang tại nhà không?
Hai hệ thống độc lập nhau về đường truyền tới người dùng cuối. Điểm chung là phần lớn trạm phát sóng hiện nay đều được kết nối về mạng lõi bằng cáp quang, cùng loại hạ tầng nền tảng với dịch vụ internet cố định.
Mất điện thì trạm BTS có ngừng hoạt động không?
Phần lớn trạm có ắc quy dự phòng nên vẫn chạy được một khoảng thời gian sau khi mất điện lưới. Nếu sự cố kéo dài hoặc đường truyền dẫn bị đứt, khu vực đó mới mất sóng hoàn toàn.
Trạm BTS là gì có thể hiểu đơn giản là trạm thu phát sóng di động, đóng vai trò kết nối thiết bị của bạn với mạng viễn thông và quyết định khả năng có sóng tại từng vị trí cụ thể. Chất lượng sóng không chỉ phụ thuộc vào khoảng cách tới trạm, mà còn bị ảnh hưởng bởi mật độ người dùng, băng tần và vật cản trong nhà. Với những địa chỉ có nhu cầu sử dụng Internet ổn định lâu dài, không muốn phụ thuộc vào lưu lượng di động chung, bạn có thể cân nhắc đường truyền cáp quang riêng và liên hệ FPT Telecom để được tư vấn phương án phù hợp.
