Lừa đảo qua mạng: 10+ Thủ đoạn phổ biến và cách phòng tránh

Lừa đảo qua mạng là hành vi dùng cuộc gọi, tin nhắn, mạng xã hội, email hoặc website giả để chiếm đoạt tiền và thông tin cá nhân. Hầu hết kịch bản đều tạo áp lực thời gian rồi yêu cầu chuyển tiền, đọc mã OTP hoặc cài ứng dụng lạ. Dưới đây Mạng Internet tổng hợp các thủ đoạn thường gặp, dấu hiệu nhận biết, cách phòng tránh và những việc cần làm ngay nếu bạn đã lỡ chuyển tiền.

Lừa đảo qua mạng là gì?

Lừa đảo qua mạng là hành vi gian dối diễn ra trên môi trường mạng nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc thông tin của người khác. Môi trường đó gồm cả mạng viễn thông (cuộc gọi, tin nhắn SMS) lẫn Internet (mạng xã hội, website, email, ứng dụng nhắn tin, ứng dụng hẹn hò).

Bạn có thể gặp các thuật ngữ tiếng Anh như phishing (lừa đảo qua email hoặc website giả), smishing (qua tin nhắn SMS) và vishing (qua cuộc gọi thoại). Dù kênh khác nhau, kẻ gian thường dựng một câu chuyện có vẻ hợp lý, tạo cảm giác cấp bách rồi dẫn bạn tới việc chuyển tiền hoặc cung cấp mã xác thực.

Điều khiến tình trạng này khó lường hơn trước là công nghệ. Kẻ xấu tận dụng trí tuệ nhân tạo và deepfake để giả gương mặt, giọng nói của người thân, khiến bạn khó phân biệt thật giả chỉ bằng cảm quan. Các kịch bản cũng được thiết kế riêng cho từng nhóm người, từ người lớn tuổi đến người trẻ đang tìm việc làm thêm.

Các hình thức lừa đảo trực tuyến phổ biến hiện nay

Bộ Công an từng chỉ ra 3 nhóm lừa đảo chính là giả mạo thương hiệu, chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội và các hình thức kết hợp, với 24 hình thức cụ thể. Danh sách này được công bố từ năm 2023 và kịch bản liên tục biến tướng, nên bảng dưới đây tập trung vào những thủ đoạn bạn dễ gặp nhất.

Hình thức	Cách thức hoạt động	Dấu hiệu nhận biết
Giả danh công an, cơ quan chức năng	Gọi điện thông báo bạn liên quan vụ án, yêu cầu chuyển tiền để chứng minh trong sạch	Dọa nạt, yêu cầu giữ bí mật, thúc chuyển tiền gấp
Giả mạo thương hiệu, ngân hàng, bảo hiểm	Gửi tin nhắn, gọi điện báo nhận tiền hoặc yêu cầu thanh toán khoản phí	Link lạ, tên miền không chính thống, hỏi mã OTP
Giả shipper giao hàng	Gọi báo có đơn hàng, yêu cầu chuyển khoản trước rồi gửi link xác nhận giả	Không cho kiểm tra hàng, hối chuyển khoản ngay
Kết bạn tình cảm, mời đầu tư	Làm quen qua mạng xã hội rồi rủ đầu tư sàn tài chính, tiền ảo lợi nhuận cao	Hứa lãi cao bất thường, rút tiền phải nạp thêm
Việc nhẹ lương cao, tuyển dụng online	Mời làm nhiệm vụ đơn giản, ứng tiền trước để nhận hoa hồng	Phải nạp tiền để nhận nhiệm vụ tiếp theo
Deepfake giả người thân	Dùng video, giọng nói giả để gọi vay tiền hoặc nhờ chuyển khoản gấp	Hình ảnh giật, giọng thiếu tự nhiên, né gọi lại

Dấu hiệu nhận biết một tình huống lừa đảo qua mạng

Khi thấy một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây, bạn nên dừng lại và xác minh trước khi làm theo bất kỳ hướng dẫn nào. Kịch bản thay đổi liên tục, nhưng hầu hết vụ việc vẫn để lộ những điểm chung này.

• Có người yêu cầu bạn cung cấp mã OTP, mật khẩu hoặc mã xác thực ngân hàng.
• Cuộc gọi hoặc tin nhắn tạo áp lực thời gian, thúc giục, dọa nạt để bạn không kịp suy nghĩ.
• Bạn được yêu cầu giữ bí mật, không kể với người nhà hay đến cơ quan chức năng.
• Có yêu cầu chuyển tiền, đặt cọc hoặc nộp phí trước khi nhận quyền lợi.
• Tin nhắn kèm đường link lạ, tên miền viết sai chính tả hoặc không phải trang chính thức.
• Bạn được đề nghị tải ứng dụng bên ngoài App Store hoặc CH Play.
• Mức lợi nhuận, phần thưởng cao một cách khó tin.

Cách phòng tránh lừa đảo qua mạng hiệu quả

Cách phòng tránh hiệu quả nhất là không bao giờ chia sẻ mã xác thực và luôn xác minh lại qua kênh chính thức trước khi chuyển tiền. Những thói quen dưới đây giúp bạn giảm mạnh nguy cơ trở thành nạn nhân.

Thói quen bảo vệ tài khoản và tiền

• Không chia sẻ mã OTP, mật khẩu và thông tin tài khoản cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng hay cơ quan chức năng.
• Không bấm link lạ, không tải tệp hoặc ứng dụng do người lạ gửi tới.
• Bật xác thực hai lớp cho tài khoản ngân hàng, email và mạng xã hội.
• Xác minh lại qua kênh chính thức, ví dụ gọi tổng đài in trên thẻ hoặc trong ứng dụng ngân hàng, thay vì số điện thoại người lạ cung cấp.
• Kiểm tra kỹ tên người nhận trước khi xác nhận chuyển khoản hoặc quét mã QR.
• Theo dõi cảnh báo từ Bộ Công an, đơn vị hiện phụ trách nhiệm vụ bảo đảm an toàn thông tin mạng, và từ ngân hàng bạn đang dùng.

Từ ngày 1/3/2025, nhiệm vụ bảo đảm an toàn thông tin mạng đã được chuyển từ Bộ Thông tin và Truyền thông về Bộ Công an, giao Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao triển khai, theo VnEconomy.

Giúp người thân lớn tuổi phòng tránh

Người lớn tuổi thường là mục tiêu của kịch bản giả danh công an và deepfake giả con cháu. Bạn có thể cùng gia đình thống nhất vài nguyên tắc đơn giản để ai cũng nhớ được.

• Đặt một câu hỏi bí mật chỉ người trong nhà biết, dùng khi có cuộc gọi vay tiền hoặc báo tin khẩn.
• Khi nhận cuộc gọi nhờ chuyển tiền, cúp máy và gọi lại vào số quen thuộc của người đó.
• Nhắc rằng công an không làm việc qua điện thoại để yêu cầu chuyển tiền hay cài ứng dụng.
• Khuyến khích bố mẹ hỏi con cháu trước mọi giao dịch bất thường.

Bảo vệ mạng WiFi gia đình trước nguy cơ lộ thông tin

Mạng WiFi không ngăn được kịch bản lừa đảo, nhưng một mạng nhà được cấu hình an toàn giúp hạn chế người lạ truy cập trái phép vào thiết bị và dữ liệu của bạn. Bạn có thể tự kiểm tra các điểm sau.

• Đặt mật khẩu WiFi đủ dài, kết hợp chữ, số và ký tự đặc biệt, không dùng ngày sinh hay số điện thoại.
• Đổi mật khẩu đăng nhập trang quản trị modem, router thay vì giữ mật khẩu mặc định.
• Chọn chuẩn bảo mật WPA2 hoặc WPA3 nếu thiết bị hỗ trợ.
• Cập nhật firmware cho modem, router khi có phiên bản mới từ nhà sản xuất hoặc nhà mạng.
• Hạn chế đăng nhập ngân hàng, ví điện tử khi dùng WiFi công cộng không rõ nguồn gốc.

Nếu trong nhà có trẻ nhỏ, bạn có thể hỏi tổng đài hoặc kỹ thuật viên của nhà mạng xem thiết bị đang dùng có hỗ trợ tính năng quản lý thời gian và nội dung truy cập cho từng thành viên hay không.

Bị lừa đảo qua mạng phải làm gì?

Nếu đã chuyển tiền hoặc lỡ cung cấp thông tin, bạn cần báo ngân hàng, giữ bằng chứng và trình báo công an càng sớm càng tốt. Hãy làm theo thứ tự sau.

• Dừng mọi liên lạc và giao dịch với đối tượng, không chuyển thêm tiền dù bị hối thúc hay đe dọa.
• Gọi tổng đài chính thức của ngân hàng để đề nghị tạm khóa tài khoản và hỗ trợ tra soát giao dịch vừa thực hiện.
• Đổi mật khẩu ngân hàng, email, mạng xã hội; đăng xuất khỏi thiết bị lạ và gỡ ứng dụng lạ đã cài.
• Lưu bằng chứng gồm ảnh chụp tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, số tài khoản nhận tiền và biên lai chuyển khoản.
• Trình báo tại cơ quan công an gần nhất hoặc gửi tố giác qua ứng dụng VNeID, kèm toàn bộ bằng chứng.
• Báo cho người thân, bạn bè nếu tài khoản mạng xã hội của bạn bị chiếm để họ không bị lừa tiếp.

Sau khi bị lừa, bạn có thể nhận được lời mời “hỗ trợ lấy lại tiền” từ các trang tự xưng là công an hoặc luật sư. Theo khuyến cáo của Bộ Công an, các trang lấy tên Cục An ninh mạng để hỗ trợ lấy lại tiền bị lừa đều là mạo danh. Chỉ làm việc với cơ quan công an qua kênh chính thức.

Trình báo, phản ánh và tra cứu lừa đảo ở đâu?

Đầu số 156 tiếp nhận phản ánh cuộc gọi, tin nhắn có dấu hiệu lừa đảo; ứng dụng VNeID và cơ quan công an tiếp nhận tố giác. Bảng sau giúp bạn chọn đúng kênh theo từng nhu cầu.

Cú pháp LD, V, S theo hướng dẫn công bố khi đầu số 156 đi vào hoạt động, được đăng trên Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh. Tin nhắn và cuộc gọi tới 156 được thông báo là miễn phí. Tên mục trên VNeID có thể thay đổi theo phiên bản ứng dụng. Ngoài các kênh trên, bạn nên chủ động chặn những số lạ gọi làm phiền nhiều lần ngay trên điện thoại.

Lừa đảo qua mạng bị xử lý thế nào theo pháp luật?

Tùy giá trị tài sản chiếm đoạt và tình tiết vụ việc, người lừa đảo có thể bị phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Bảng dưới tóm tắt các mức chính theo văn bản hiện hành.

Giữa hai mức trên còn các khung hình phạt tăng dần theo giá trị tài sản và tình tiết như phạm tội có tổ chức. Trường hợp dùng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản mà không thuộc Điều 174 có thể bị xử lý theo Điều 290 Bộ luật Hình sự. Mức phạt hành chính được tổng hợp theo Thư Viện Pháp Luật; khung hình sự từ 500 triệu đồng theo Cổng thông tin Chính phủ.

Bên cạnh đó, Nghị định 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7/2026 đã nâng mức xử phạt nhiều hành vi lợi dụng Internet, mạng xã hội để giả mạo, theo Báo Nhân Dân. Thông tin trong mục này chỉ mang tính tham khảo; với vụ việc cụ thể, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi ý kiến luật sư.

Câu hỏi thường gặp về phòng chống lừa đảo

Dưới đây là những thắc mắc phổ biến nhất mà nhiều người dùng đặt ra khi tìm hiểu về chủ đề này.

Hình thức lừa đảo trực tuyến nào phổ biến nhất hiện nay?

Theo ghi nhận, giả danh công an và cơ quan chức năng là kịch bản nổi lên phổ biến nhất, bên cạnh giả mạo thương hiệu, giả shipper và mời đầu tư tài chính. Điểm chung là tạo áp lực để bạn chuyển tiền nhanh.

Bị lừa chuyển tiền qua mạng có lấy lại được không?

Khả năng thu hồi phụ thuộc vào tốc độ xử lý. Nếu bạn báo ngân hàng phong tỏa và trình báo công an càng sớm thì cơ hội càng cao. Vì vậy đừng chần chừ hay tự tìm cách lấy lại tiền qua các dịch vụ mập mờ trên mạng.

Báo cáo số điện thoại lừa đảo bằng cách nào?

Bạn soạn tin theo cú pháp LD (số điện thoại) (nội dung phản ánh) rồi gửi tới đầu số 156 hoặc 5656, hoàn toàn miễn phí. Ngoài ra, bạn có thể gọi trực tiếp tới 156 để cung cấp thông tin.

Làm sao biết một website có phải lừa đảo hay không?

Bạn hãy kiểm tra kỹ tên miền, cảnh giác với trang viết sai chính tả hoặc thiếu thông tin liên hệ. Trước khi giao dịch, bạn nên tra cứu tại tracuutenmien.gov.vn để xác minh trang có được đăng ký chính thống hay không.

Nhà mạng có hỗ trợ chặn cuộc gọi lừa đảo không?

Có. Các nhà mạng tại Việt Nam đều tiếp nhận phản ánh qua đầu số 156 và 5656 để kiểm tra, xử lý. Bạn cũng nên dùng tính năng chặn số ngay trên máy để hạn chế bị làm phiền.

Tham khảo thêm:

• 4 lớp bảo vệ an toàn thông tin mạng cho gia đình
• Cách phòng chống mã độc tống tiền: Cách xử lý, bảo vệ dữ liệu
• 9 Dấu hiệu điện thoại bị hack: Cách nhận biết và xử lý

Cảnh giác và xác minh chính là lá chắn tốt nhất trước lừa đảo qua mạng, bởi mọi thủ đoạn đều dựa vào việc bạn hành động vội vàng. Bạn hãy chia sẻ kiến thức này cho người thân, đặc biệt là người lớn tuổi. Mạng Internet luôn đồng hành cùng bạn với đường truyền ổn định và hỗ trợ tận tình khi cần.

Nguồn tham khảo:

1. Nam Anh. (2025, February 28). Chuyển nhiệm vụ bảo đảm an toàn thông tin mạng từ Bộ Thông tin và Truyền thông về Bộ Công an. VnEconomy. https://vneconomy.vn/chuyen-nhiem-vu-bao-dam-an-toan-thong-tin-mang-tu-bo-thong-tin-va-truyen-thong-ve-bo-cong-an.htm

2. Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh. (2022). Từ 01/11, đầu số 156 tiếp nhận phản ánh tin nhắn rác, cuộc gọi rác, cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo. https://hatinh.gov.vn/vi/bai-viet/tu-0111-dau-so-156-tiep-nhan-phan-anh-tin-nhan-rac-cuoc-goi-rac-cuoc-goi-co-dau-hieu-lua-dao

3. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. (2024, November 25). Mức xử phạt hành vi sử dụng môi trường Internet để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/muc-xu-phat-hanh-vi-su-dung-moi-truong-internet-de-lua-dao-chiem-doat-tai-san-119241125085950532.htm

4. Báo Nhân Dân. (2026). Tăng mức xử phạt hàng loạt thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao. https://nhandan.vn/tang-muc-xu-phat-hang-loat-thu-doan-lua-dao-cong-nghe-cao-post973806.html

5. Thư Viện Pháp Luật. (n.d.). Quy định về xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/quy-dinh-ve-xu-phat-hanh-chinh-truy-cuu-trach-nhiem-hinh-su-doi-voi-hanh-vi-lua-dao-chiem-doat-tai–29095.html