Bạn đang cầm sợi cáp trên tay và loay hoay không nhớ chân số 3 là màu gì? Đừng lo, Mạng Internet sẽ hướng dẫn bạn chi tiết từng bước bấm mạng chuẩn B (T568B) chuẩn xác và nhanh chóng nhất.
Thứ tự màu dây chuẩn B từ chân 1 đến chân 8
Chuẩn B xếp cặp cam ra trước, cặp xanh lá bị tách làm hai và nằm ở chân 3 với chân 6. Đây là điểm dễ sai nhất vì mắt thường sẽ muốn xếp hai lõi cùng màu cạnh nhau, trong khi tiêu chuẩn lại chèn cặp xanh dương vào giữa. Bảng dưới đây là thứ tự đầy đủ kèm vai trò từng chân.
| Chân | Màu lõi theo chuẩn B | Thuộc cặp xoắn | Vai trò khi chạy 100 Mbps |
|---|---|---|---|
| 1 | Trắng cam | Cặp cam | Truyền dữ liệu |
| 2 | Cam | Cặp cam | Truyền dữ liệu |
| 3 | Trắng xanh lá | Cặp xanh lá | Nhận dữ liệu |
| 4 | Xanh dương | Cặp xanh dương | Không dùng, chỉ dùng khi lên Gigabit |
| 5 | Trắng xanh dương | Cặp xanh dương | Không dùng, chỉ dùng khi lên Gigabit |
| 6 | Xanh lá | Cặp xanh lá | Nhận dữ liệu |
| 7 | Trắng nâu | Cặp nâu | Không dùng, chỉ dùng khi lên Gigabit |
| 8 | Nâu | Cặp nâu | Không dùng, chỉ dùng khi lên Gigabit |
Cách nhìn thứ tự này cũng quan trọng không kém. Bạn cầm hạt mạng sao cho chấu khóa quay xuống dưới, mặt có tám chân đồng hướng về phía mình, đầu hở để luồn dây hướng vào người. Khi đó chân số 1 nằm bên trái. Nếu lật ngược hạt mà vẫn xếp theo trí nhớ, bạn sẽ bấm ra một sợi đảo hoàn toàn thứ tự.
Lý do chân 3 và chân 6 phải cùng một cặp xoắn là vì hai lõi của một cặp luôn xoắn vào nhau để triệt nhiễu. Nếu bạn xếp cho đẹp mắt thành trắng xanh lá, xanh lá, trắng xanh dương, xanh dương thì máy test vẫn có thể báo thông đủ tám chân, nhưng tín hiệu đi trên hai lõi không cùng cặp sẽ nhiễu nặng khi dây dài. Đây là kiểu lỗi khó chịu nhất vì đèn test báo đẹp mà mạng vẫn rớt.
Bấm mạng chuẩn B khác chuẩn A ở chỗ nào
Hai chuẩn chỉ khác nhau đúng một chỗ là vị trí cặp cam và cặp xanh lá bị hoán đổi, còn cặp xanh dương và cặp nâu giữ nguyên. Về mặt kỹ thuật, một sợi dây bấm hai đầu cùng chuẩn A hoạt động y hệt sợi bấm hai đầu chuẩn B. Chuẩn B phổ biến hơn ở Việt Nam đơn giản vì thợ và vật tư ngoài thị trường đều mặc định theo nó.
| Tiêu chí | Chuẩn A (T568A) | Chuẩn B (T568B) |
|---|---|---|
| Thứ tự chân 1 đến 8 | Trắng xanh lá, xanh lá, trắng cam, xanh dương, trắng xanh dương, cam, trắng nâu, nâu | Trắng cam, cam, trắng xanh lá, xanh dương, trắng xanh dương, xanh lá, trắng nâu, nâu |
| Cặp bị hoán đổi | Cặp xanh lá ra trước | Cặp cam ra trước |
| Mức độ phổ biến tại Việt Nam | Ít gặp, chủ yếu ở một số hệ thống cũ hoặc hồ sơ thiết kế yêu cầu | Mặc định trong đa số công trình dân dụng, camera và văn phòng |
| Khi nào nên chọn | Khi hệ thống sẵn có đã đi theo chuẩn A, cần bấm bổ sung cho đồng bộ | Khi làm mới từ đầu hoặc không rõ hệ thống cũ dùng chuẩn nào |
Nguyên tắc thực dụng là chọn một chuẩn rồi đi hết công trình theo chuẩn đó. Rắc rối gần như luôn xuất phát từ việc mỗi người bấm một kiểu, sau này thay dây hay đấu nối thêm thì không ai biết đầu bên kia đang là gì.
Còn dây chéo thì khi nào mới cần
Dây chéo là sợi có một đầu bấm chuẩn A và một đầu bấm chuẩn B, dùng để nối trực tiếp hai thiết bị cùng loại như máy tính với máy tính hoặc switch với switch đời cũ. Với thiết bị sản xuất trong khoảng mười lăm năm trở lại đây, cổng mạng gần như đều có Auto MDI/MDIX nên tự đảo chiều tín hiệu, và dây thẳng vẫn chạy bình thường. Nói ngắn gọn, nếu bạn đang lắp mạng cho nhà hoặc văn phòng với modem, switch, camera IP đời mới thì cứ bấm hai đầu chuẩn B là đủ.
Chuẩn bị dụng cụ và chọn hạt mạng đúng loại cáp
Phần lớn ca bấm hỏng đến từ vật tư sai chứ không phải tay nghề. Trước khi bắt tay vào việc, bạn cần đủ những thứ sau.
- Kìm bấm mạng RJ45 có lưỡi tuốt vỏ và lưỡi cắt bằng đầu lõi, loại rẻ quá thường ép không hết hành trình.
- Hạt mạng RJ45 đúng loại cáp. Lõi Cat6 to hơn Cat5e nên nhiều hạt Cat6 đi kèm thanh dẫn hướng rời, phải luồn dây qua thanh này trước rồi mới đưa vào hạt.
- Hạt mạng đúng kiểu lõi. Cáp lõi cứng đi cố định trong tường khác với cáp lõi mềm nhiều sợi dùng làm dây nhảy, và chân đồng trong hạt có thiết kế tiếp xúc khác nhau.
- Máy test tám đèn. Đây là món rẻ nhất nhưng tiết kiệm thời gian nhất, đặc biệt khi dây đã đi âm tường.
- Dao rọc hoặc kéo nhỏ để cắt vỏ trong trường hợp lưỡi tuốt trên kìm ăn quá sâu.
Một chi tiết dễ bỏ qua là chất lượng lõi cáp. Cáp lõi nhôm phủ đồng có giá rẻ hơn đáng kể nhưng giòn, dễ gãy ngay tại điểm ép trong hạt và suy hao nhiều hơn khi kéo dài. Nếu bạn định đi dây một lần rồi âm tường luôn, chênh lệch vài chục nghìn cho một cuộn cáp lõi đồng là khoản đáng chi, vì công đục lại tường tốn hơn nhiều lần tiền dây.
Nếu mới làm lần đầu, hạt mạng kiểu xuyên đầu là lựa chọn dễ thở hơn. Loại này cho tám lõi chui hẳn qua đầu hạt để bạn nhìn rõ thứ tự màu trước khi bấm, sau đó kìm chuyên dụng sẽ cắt phần thừa ngay lúc ép. Đổi lại, bạn cần đúng loại kìm có lưỡi cắt đầu, không dùng kìm thường được.
Bảy bước bấm mạng chuẩn B
Quy trình dưới đây áp dụng cho một đầu dây, làm xong thì lặp lại y hệt cho đầu còn lại. Với người mới, một đầu mất khoảng ba đến năm phút, quen tay thì dưới một phút.
- Cắt bằng đầu cáp bằng lưỡi cắt trên kìm để tám lõi có điểm xuất phát ngang nhau.
- Tuốt bỏ lớp vỏ ngoài khoảng 2 đến 3 cm. Xoay nhẹ kìm quanh dây rồi rút vỏ ra thay vì bóp mạnh một nhát, tránh lưỡi dao cứa vào lớp cách điện của lõi bên trong.
- Tách bốn cặp xoắn, gỡ xoắn và vuốt thẳng từng lõi. Chỉ gỡ xoắn phần thật sự cần, giữ đoạn bị tháo xoắn trong khoảng 1,3 cm đổ lại vì cấu trúc xoắn chính là thứ chống nhiễu.
- Xếp tám lõi theo thứ tự chuẩn B là trắng cam, cam, trắng xanh lá, xanh dương, trắng xanh dương, xanh lá, trắng nâu, nâu. Bóp dẹt hàng dây giữa hai ngón tay để chúng nằm trên cùng một mặt phẳng.
- Cắt bằng tám lõi một nhát dứt khoát, chừa phần lõi trần dài khoảng 1,2 đến 1,4 cm tính từ mép vỏ. Đây là độ dài để vỏ cáp vừa lọt vào trong hạt tới vị trí kẹp.
- Đẩy cả bó vào hạt RJ45 với chấu khóa quay xuống. Nhìn xuyên qua phần nhựa trong để kiểm tra hai điều là tám lõi đã chạm đáy hạt và thứ tự màu không bị đảo, sau đó mới bấm.
- Đưa hạt vào ổ trên kìm, bóp mạnh và dứt khoát cho tới khi tay kìm đi hết hành trình. Rút ra, kéo nhẹ dây để chắc chắn vỏ cáp đã bị kẹp giữ, không bị tuột.
Điểm quyết định nằm ở bước 5 và bước 6. Nếu lõi trần chừa quá ngắn, dây sẽ không chạm hết chân đồng. Nếu chừa quá dài, vỏ cáp không lọt vào tới vị trí kẹp và sợi dây sẽ tuột dần sau vài lần rút cắm. Cả hai lỗi này đều không hiện ra ngay lúc test mà xuất hiện sau đó vài tuần.
Đọc kết quả trên máy test để biết lỗi nằm ở đâu?
Máy test tám đèn không chỉ trả lời được hay hỏng, nó còn chỉ ra chân nào sai và sai kiểu gì. Bạn cắm hai đầu dây vào hai khối của máy rồi quan sát nhịp đèn nhảy từ 1 đến 8.
| Hiện tượng trên máy test | Nguyên nhân thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Đèn nhảy đủ 1 đến 8 theo đúng thứ tự ở cả hai khối | Dây thông đúng thứ tự | Đạt, có thể đưa vào sử dụng |
| Một đèn không sáng, các đèn còn lại bình thường | Lõi đó chưa chạm chân đồng, gãy ngầm hoặc bị cắt hụt | Cắt bỏ hạt và bấm lại một đầu, thường là đầu vừa làm sau |
| Hai đèn nhảy đảo vị trí cho nhau, hay gặp ở số 3 và số 6 | Xếp nhầm cặp xanh lá, hoặc một đầu bấm A một đầu bấm B | Bấm lại đầu sai theo đúng thứ tự chuẩn B |
| Chỉ có 1, 2, 3, 6 sáng, mạng vẫn vào được nhưng tốc độ trần thấp | Thiếu cặp xanh dương và cặp nâu, đủ chạy 100 Mbps nhưng không lên Gigabit | Bấm lại đủ tám lõi nếu gói cước và thiết bị hỗ trợ tốc độ cao hơn |
| Đèn nhấp nháy chập chờn khi lắc nhẹ dây | Kìm ép chưa hết hành trình hoặc vỏ cáp không lọt vào vị trí kẹp | Bấm lại hạt mới, chú ý độ dài lõi trần khoảng 1,2 đến 1,4 cm |
Khi test cho một sợi đã đi âm tường, hãy tháo và bấm lại đầu dễ tiếp cận trước. Trong đa số trường hợp, đầu vừa làm gần nhất mới là đầu có vấn đề, và cách này giúp bạn không phải mở nắp mặt nạ âm tường một cách không cần thiết.
Lỗi khiến dây bấm xong vẫn chập chờn
Bấm mạng chuẩn B đúng thứ tự rồi mà test thông vẫn không đồng nghĩa với chạy ổn định, nhất là với dây dài trên hai mươi mét. Những lỗi dưới đây thường không lộ ra trên máy test tám đèn nhưng lại là nguyên nhân của tình trạng rớt mạng theo giờ hoặc tốc độ tụt bất thường.
- Gỡ xoắn quá dài. Vuốt thẳng cả năm sáu centimet cho dễ xếp là thói quen phổ biến, và nó phá đúng cơ chế chống nhiễu của cáp xoắn đôi.
- Đảo lõi trong cặp cho dễ nhìn. Đưa hai lõi xanh lá về cạnh nhau ở chân 3 và 4 vẫn cho đèn test sáng đủ, nhưng tín hiệu đi trên hai lõi không xoắn với nhau.
- Đi cáp mạng song song và sát dây điện trong cùng ống gen. Nếu bắt buộc phải cắt ngang nhau, hãy cho hai đường cắt vuông góc thay vì chạy dọc kề nhau.
- Bẻ gập dây vuông góc tại chân tường hoặc buộc lạt quá chặt, làm biến dạng khoảng cách giữa các cặp lõi.
- Kéo một sợi vượt quá 100 mét cho một chặng. Cần xa hơn thì phải chèn switch ở giữa chứ không nối dây bằng hạt mạng.
- Không ghi nhãn hai đầu. Với ba sợi trở lên đi chung ống, việc dò lại sau này tốn thời gian hơn nhiều so với vài giây dán nhãn.
Thêm một lưu ý về kỳ vọng tốc độ. Cáp Cat5e đã đủ để chạy 1 Gbps trong phạm vi 100 mét, nên với hầu hết gói cước hộ gia đình hiện nay, việc nâng lên Cat6 không tự động làm mạng nhanh hơn. Cat6 đáng cân nhắc khi bạn đi dây âm tường và muốn hạ tầng dùng được lâu dài hoặc có kế hoạch chạy tốc độ cao hơn 1 Gbps trong nội bộ.
Tự bấm hay gọi kỹ thuật, chọn theo tình huống nào?
Tự bấm mạng chuẩn B là hợp lý khi công việc nhỏ, dây đi nổi và bạn có thể tiếp cận cả hai đầu. Ngược lại, có những tình huống mà tiền công gọi thợ rẻ hơn rủi ro làm hỏng.
- Nên tự làm nếu bạn cần thay một sợi dây từ modem tới máy tính, làm lại đầu dây bị gãy chấu, hoặc kéo thêm một đường ngắn trong cùng phòng.
- Nên gọi kỹ thuật khi phải luồn dây âm tường, xuyên sàn giữa các tầng, đi trần thạch cao hoặc khi hệ thống dùng ổ cắm mạng âm tường và thanh đấu nối thay vì hạt RJ45 rời.
- Nên gọi nhà cung cấp dịch vụ nếu sự cố nằm ở đoạn từ ngoài vào modem. Phần cáp quang và thiết bị đầu cuối do đơn vị cung cấp quản lý, tự can thiệp có thể ảnh hưởng tới điều khoản bảo hành.
Nếu sau khi bấm lại dây mà mạng vẫn chậm hoặc chập chờn, khả năng cao vấn đề không nằm ở sợi cáp. Lúc này việc kiểm tra tình trạng đường truyền và cấu hình thiết bị với bộ phận kỹ thuật của nhà mạng đang dùng sẽ nhanh hơn là thử tiếp. Với người đang cân nhắc đổi hoặc nâng gói, FPT Telecom là một trong những lựa chọn có thể tham khảo, nhưng bạn vẫn nên đối chiếu hạ tầng theo địa chỉ cụ thể trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp khi bấm mạng chuẩn B
Bấm sai thứ tự màu nhưng hai đầu giống nhau thì có dùng được không
Có thể vẫn thông và vẫn vào được mạng, nhưng đó là may rủi. Khi thứ tự tự chế làm hai lõi truyền tín hiệu không nằm cùng một cặp xoắn, nhiễu xuyên âm tăng lên và lỗi thường bộc lộ khi dây dài hoặc khi tốc độ đàm phán lên mức cao hơn.
Chỉ bấm bốn lõi có được không
Bốn lõi ở chân 1, 2, 3, 6 đủ để chạy tốc độ 100 Mbps, đây là cách nhiều người làm để tiết kiệm khi kéo camera. Nhưng nếu bạn đang dùng gói cước trên 100 Mbps, sợi dây đó chính là điểm nghẽn và cần bấm đủ tám lõi.
Bấm mạng chuẩn B cho camera IP có khác gì không
Thứ tự màu hoàn toàn giống nhau. Điểm cần chú ý là camera dùng nguồn qua dây mạng sẽ lấy điện trên chính các cặp lõi này, nên chất lượng ép đầu và tiết diện lõi ảnh hưởng trực tiếp tới việc camera có đủ nguồn hay không, đặc biệt với những chặng dài.
Hạt mạng Cat6 có bấm được cho cáp Cat5e không
Bấm được về mặt cơ khí, nhưng lõi Cat5e nhỏ hơn nên có thể lỏng trong hạt Cat6 và làm tiếp xúc kém sau một thời gian. Khi mua vật tư, tốt nhất là lấy hạt cùng phân loại với cuộn cáp đang dùng.
Bấm hỏng rồi có tháo hạt ra dùng lại được không
Không. Chân đồng trong hạt đã bị ép xuyên qua lớp cách điện và không trở lại vị trí ban đầu được, nên bạn phải cắt bỏ và thay hạt mới. Vì vậy khi mua nên lấy dư số lượng hạt, tính khoảng ba đến năm cái cho mỗi đầu dự phòng nếu bạn mới làm quen.
Nếu chỉ nhớ được một điều khi bấm mạng chuẩn B, hãy nhớ rằng chân 3 và chân 6 phải là hai lõi của cùng cặp xanh lá, vì đó là chi tiết duy nhất mà máy test tám đèn không bắt lỗi giúp bạn. Với một sợi dây nhảy ngắn trong phòng, sai lệch này gần như vô hại và bạn có thể bỏ qua. Nhưng nếu sợi dây sắp đi âm tường hoặc chạy dọc hai tầng nhà, hãy kiểm tra lại thứ tự màu một lần nữa trước khi bóp kìm, bởi chi phí sửa sau khi hoàn thiện tường luôn cao hơn nhiều lần chi phí bấm lại một cái hạt.
